Sidee iskaga daweyn kartaa Sanboor?

Waa maxay Sanboorka?
Sanboorka waa xanuun ka mid ah xanuunada xajiinta ama allerjiga, wuxuu ku dhici karaa da' kasta.
Waxyaabaha kiciyo sanboorka waxaa ka mid ah: boorka, qiiqa, daawooyinka iyo cunnooyinka qaar.

Maxaa lagu gartaa?
Waxaa lagu gartaa calaamadahaan hoos ku xusan:
1- Hindhiso
2- Cuncun sanka ama indhaha
3- San-dudur
4- Cabursanaan
5- Duuf

Sanboorka waxuu la socon karaa xanuunada allerjiyada kale sida allerjiga indhaha, allerjiga maqaarka iyo allerjiga hawo-mareenka (Neefta/Xiiqa).

Inkastoo sanboorka uusan ahayn xanuun halis ah, laakiin waa dhibaato saameyn karto nolol maalmeedkaaga.
Qofka isku og sanboorka waa inuu iska ilaaliyaa waxyaabaha kiciyo sida busta, qiiqa, carafta iyo waxyaabaha kiimikada ah.

Maxaa keeno Sanboorka?
Waxaa kaloo kiciyo hargabka, cimillada qabow, cunnooyinka kulul ama dhanaanka ah, cabitaanka aashitada leh, daawooyinka sida "Asprin, Ibuprofen, daawooyinka dhiig karka iyo xittaa daawooyinka sanka lagu buufiyo oo loo isticmaalo sanboorka laftirkiisa way keeni karaan, hadduu qofka la qabsado.

Waxaa kaloo kicin kara isbadalka hormoonada jirka ku dhaca sida xilliga uurka, caadada iyo qaadashada daawooyinka ka hortagga uurka iyo welwelka / diiqada.

Ma jiraan xanuuno kale oo xiriir la leh Sanboorka?
Waxaa jiro dhowr xanuun oo ka dhalan karo ma xiriir la leh sanboorka waxayna kala yihiin:
1- Hilibka Sanka ka soo baxo, ka akhriso halkaan: http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,3394.0.html
2- Caabuqa sanqada, ka akhriso halkaan: http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,5636.0.html
3- Caabuqa dhagta, ka akhriso halkaan: http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,546.0.html
4- Xajiinta, ka kahriso halkaan: http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,532.0.html
5- Neef ama Xiiq, ka khairos halkaan: http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,351.0.html

Sidee loo daaweyn karaa sanboorka?
Sanboorka ma laga bogsado, qofkane kama baxo ee markuu kugu kacsan yahay yaa daawo dajiso ama damiso loo qaataa waana sida lagu yaqaano xanuunada allerjiga la xiriira.

Waxaa jiro daawooyin badan oo loo qaato allerjiga iyo sanboorka, waxaa kala hadli kartaa takhtarkaaga, waxaa kaloo jiro daawo dhireedyo dhowr ah oo iyagane lagu daaweeyo sanboorka.

Waxaa ku yarayn kartaa dhibaatada Sanboorka adigoo caba biyo badan, kana fogaada cabidda kafeega iyo coco-colada, waxaa kaloo isku qiiqin kartaa saliid xabad sowdada adigoo uumiga kugu baxo waxay ka mid tahay qaababka guriga la iskugu daaweeyo.

Fadlan haddii aad isku aragto qandho ama qufac ama neefta oo ku dhibayso la xiriir takhtarkaaga sida ugu dhakhsiyaha badan, waxa aad dareemayso Sanboor kaliya ma ahan.

FG: XUQUUQDA QORAALKAAN WAXAA ISKA LEH SOMALI-DOCTORS

Waa maxay dheef-shiid xumada iyo sida loo dawen karo?

Waa maxay dheef-shiid xumada?
Daaco-Shiirka waa xaalad timaado markii calooshu aysan sidii la rabay u shaqayn taasoo caafimaad ahaan loo yaqaanno "Dyspepsia" oo ah macnaheedu dheef-shiid xumo.
Waa xaalad raagto, calaamadaheeduna ay ka mid yihiin: bog xanuun, laabjeex, daaco qurun, lalabo iyo dibbiro.
Dheefshiid la'aanta waxay badanaa ka dhalataa cudurka laab-jeexa "Reflux" ama gaaska "Gastritis". waxay marmar calaamada u tahay cudurka gaas calooleedka "Peptic Ulcer".

Maxaa keeno dheef-shiid xumada?
Haddii da'daadu ay ka badan tahay 55 sano jir oo aad isku aragto calaamadahaan aan kor ku soo xusay waxaad u baahantahay baaritaan dheeraad ah maxaa yeelay dheef-shiid xumada waxay kaloo calaamad u tahay kaankarada ku dhacdo caloosha.

Daawooyinka qaar waxay keenaan dheef-shiid xumo, haddii aad qaadato daawooyin joogto ah la xiriir takhtarkaaga si aad u ogaato in dhibaatada ay kuu keeni karaan iyo in kale.

Dheef-shiid xumada waa xaalad caan ah oo ku dhacdo 4-tii qofba 1-qof xilli ka mid ah noloshiisa.

Sidee dheef-shiid xumada ku timaadaa?
Si aan u fahanto dheefshiid xumada waxa keeno iyo qaabka ay ku timaado, waa in aad fahantaa sida jirka u shiido cunnada ugana faaidayso.
Marka ugu horreyso qofka cunno cunno, ilkaha iyo calyada waxay ka qeyb qaataan si ay cunnada u jajabin lahaayeen oo ay u jilcin lahaayeen iyadoo calyada ay ku jiraan dheecaanno u qaabilsan cunno burburinta, kadib waxay sii martaa jadiinka ama tubada cunnada marto, kadib caloosha markay gaarto waxaa lagu soo daayaa aashito loogu talagalay cunno shiidka, kadib waxaa loo sii gudbiyaa mindhicirrada yaryar oo ay howshoodu ka mid tahay sidii cunnadaa shiidan jirka uga faaidaysan lahaa, xubinta ganaca ee loo yaqaanno "Pancreas" ayaa waxay soo daysaa dheecaanno u gooni ah cuntada aad cuntay nooceeda, sida dheecaanno burburin kara borotiinka, ama sonkorta ama dufanka ama kuwa kalaba.

Markii laga dhigo wax jirka uu ka faaidaysan karo ayay ka soo gudbaan mindhicirrada oo jirka lagu soo daraa, qaar toos ayaa looga faaidaystaa qaar kalane waxaa loo sii gudbiyaa beerka oo ah warshadda u qaabilsan jirka inuu cunnada u sifeeyo, suntane ka saaro, cunnada aanan loo baahnayne lagu keydiyo.

Sidaa darteed haddii cillad ka jirto meel ka mid ah intaa ay cunnada soo martay waxaa yimaado dheefshiid xumo, Tusaale hadduu xubinta Ganaca ay xanuunsan tahay, dheef-shiid xumo ayaa imaanayso.

Dheef-shiid xumada waxyaabaha keeno waxaa ugu horreeya cudurka Gaaska oo halkaan aad ka akhrisan kartid warbixin ku saabsan:http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,405.0.html

Takhtar la xiriir haddii aad isku aragtid:
Dheef-shiidku waa cudur sahlan oo badanaaba isk baaba'a iyadoo aan daawo loo qaadan, laakiin haddii aad isku aragtid calaamad ka mid ah calamadahaan soo socda, la xiriir takhtar sida ugu dhakhsiyaha badan:

# Haddii aad 50 sano ka weyntahay
# Hadii dhawaan aad lumisay miisaan badan adigoo ku talagalin
# Dhibaato aad kala kulantid wax laqidda
# Haddii aad leedahay matag aad u daran
# Haddii aad leedahay saxaro madaw ama dhiig leh
# Haddii aad calooshaada aad ka dareemaysid kuus ama wax adag.

Daacada dheef-shiid xumadu waxay ku xirantahay waxa keenay, daawada aad qaadato ee "Omeprazole" waa daawo lagu daaweeyo gaas calooleedku waxayna ka mid tahay daawooyinka loo isticmaalo laakiin waa haddii takhtar uu hubsaday in gaas calooleed aad qabto, dheefshiid xumadune uu kuu keenay.

Maxaa yeelay haddii dhibaato kale ay keentay dheefshiid xumadaada daawadaan "Omeprazole" wax kuu tari mayso.

Daawada Omeprazole haddii aad si qaldan u qaadatid waxaad la kulmaysaa: shuban, madax-xanuun, lalabo, calool xanuun iyo matag.
Waxyeellada qatarta ah oo ay leedahay daawadaan haddii aad joogteyso waxaa ka mid ah: xajiin, naqaska oo ku dhiba, feero xanuun, kaadi madow, wadna garaac, qandho, jarayn, cuna xanuun, maqaar fiiq, qalal, shuban fuuq bax ah, barar gacmaha iyo lugaha, cayil, tabardarri iyo aragga oo daciifo.

Talo:
Waxaad uga hortagi kartaa dheef-shiid xumo adigoo qaada tallaabooyinkaan hoos ku qoran:
# Jooji sigaar cabidda maxaa yeelay waa No-1 sababaha keeno dheef-shiid xumada.
# Haddii ay jiraan cunnooyin ay calooshaada dhibsato iska jooji.
# Ka yareey noloshaada diiqada iyo welwelka.
# Haddii aad qabto laabjeex, ha cunin cunto waqtiga aad hurdi rabo, barkin la'aanne ha jiifanin.
# Iyadoo takhtar kuu qorin ha qaadanin daawooyin lafa xanuunka sida Ibuprofen, Asprin, Naproxen iyo Ketoprofen.

Sidee uga hortagi kartaa inay neef ku qabato?

Neef ama Asma waa cudur ay marinnada hawadu ee gala sanbabadaadu ay cadhiidhi noqdaan ayna soo saaraan xab. 
Marka ay tani dhacdo, way adag tahay in aad neefsato. Waxyaabaha kicin kara neeftu in ay ku qabato waxaa ka mid ah xajiinta, hergebka, daawooyin, habaaska ama boodhka, catarka iyo baruufannada, qiiqa, kiimikooyin, jir dhis ama niyad kac.

Calaamadaha
• Neefsasho siyaado ah ama dhibaato neefsashada ka timaadda
• Xiiq ama neefsasho cod leh
• Quficid laga yaabo in ay ka sii darto habeenkii ama aroorta hore
• Feedhaha oo giigsanaan laga dareemo
• Wadna garaac
• Cune cun-cun
• Daal in aad dareento
• Madax xanuun

Waxaa laga yaabaa in aad calaamado badan oo neef ama asma aad qabto haddii aad:
• Xajiin ama xasaasiyad qabto
• Aad leedahay qof qoyska ka tirsan oo neef qaba
• Aad u nugushahay wasaqowga hawada
• Aad la kulanto qiiq
• Aad diiqo qabto 

Daryeelkaaga
Daryeelkaaga waxaa ka mid noqon kara:
• Qaadashada daawooyin kala duwan si:
? Marinnada hawadu kuugu furmaan
? Hoos ugu dhigaan jawaabta uu jidhku ka bixinayo xajiinta
? Hoos u dhigaan bararka marinnadaada hawada
? Hoos ugu dhigaan balqanka ama xabka
• Ogaanshada waxa sababa calaamadahaaga.
• Baarid xajiin.
• Isticmaalidda mitirka lagu hubiyo neefta, loogana hortago in neeftu ku qabato.
• Cabidda koob weyn oo cabitaan ah 1-2 saacadood ee kastaba. 
Tani waxay kaa caawinaysaa in xabku uu khafiifo. Xab khafiif ah way kuu fududaanaysaa in aad qufacdo oo uu kaa soo go’ o wuxuuna hoos u dhigayaa bararka sanbabadaada. Cabitaannada cad ayaa ugu fiican, sida biyaha, casiirka furutada, shaaha, maraqa ama maraq cad.
• Ka fogaanshada waxyaabaha laga sameeyo caananaha marka aad xiiq leedahay maxaa yeelay waxay ballaarin karaan xabka.

Si aad uga hortagto Neef in ay ku Qabato
• Daawada neefta mar walba wado. Qaado daawooyinka kuu qorsheysnaa xataa haddii calaamaduhu kaa tagaan.
• Ka fogow cabidda sigaarka, shiishada ama qiiqa sigaarka.
• Ka dheerow cuntooyinka, daawooyinka ama waxyaabaha kuu keenaya in calaamadaha neeftu kuu yimaadaan. Kuwaan waxaa loo yaqaannaa kiciyeyaal.
• Ka fogow taabashada dadka hergebka ama ifilada qaba.
• Naso oo cab cabitaanno fara badan marka ugu horreysa ee calaamado hergeb aad isku aragto.
• Ku neefso safaleeti ama wax kale oo la isku daboolo cimilada qaboobaha.
• Takhtarkaaga kala hadal jir dhiska si aad u xoojiso sanbabadaada.
• Diiqada iska yaree.

Isla markiiba aad cusbitaalka haddii aad:
• Isku aragto qufac, xiiq ama neefsashadu kugu adag tahay.
• Dareensan tahay in aad qaadato daawooyin ka badan kuwii uu takhtarku kuu amray.
• Heerkulka jidhkaagu uu ka sarreeyo 101 darajo F ama 38 darajo oo C.
• Isku aragto xab aan caddeyn ama kala cad ama aad ugu weyn in la qufaco.
• Dhibaatooyin ay daawooyinku keeneen qabtid sida gariirid, jahawareer, isku yaacsanaan, calool kacsan ama dhadhanka oo kugu xumaada.
• Aadan awoodin in aad sameyso hawlahaaga caadiga ah ama jir dhiska.

Isla markiiba tag ama la xiriir qeybta gargaarka dagdaga haddii:
• Aad isku aragto xiiq daran, neefsashada ama qufacu kugu adkaadaan.
• Aad isku aragto laab xanuun.
• Ay faruuryaha ama ciddiyaha faruhu boor ama buluug ku noqdaan.

Talooyin:
Xanuunka Neefta wuxuu ka mid yahay xanuunnada qofka ku raaga illaa iyo hadda lama garanayo qaab looga bogsado inkastoo ay jiraan xaalado ka caafmaada oo aan dib loogu arkay, waxaana badanaa lala xiriiriyaa jawiga oo is badalo ama qofka oo ka guuro meel uu dagganaa ama ku noolaan jiray.
Neefta waxay ku badan tahay wadamada hormaray ama caruurta ku dhalata meelaha nadiifka ah ama nadaafaddooda lagu dadaalay, sababtuna waxay cilmibaarayaashu ay sheegaan in neefta ka timaado xajiin la rabay in jirka uu la qabsado markii qofka uu yar yahay, sidaa awgeed waxyaabaha xajiinta jirka bari lahaa waa lala dagaallamadaa dunida hormartay iyadoo meel kasta lagu dhaqo ama lagu tirtiro daawooyin kiimiko ah, waxay kaloo sheegaan in wadamada wax soo saaro oo warshadaha leh in neefta ay ku badan tahay taasoo loo aanaynayo hawada wasakhaysan, sidaa awgeed waxaa jirto qaabab cusub oo aan daawo ahayn oo takhaatiirta qaar ay u adeegsadaan in lagu daaweeyo neefta.
Fadlan takhtarkaaga kala tasho neeftaada nooceeda iyo heerka ay marayso haddii aad dareento in daawooyinka aad la qabsatay ama wax ay kaa tari la'dahay.

FG: XUQUUQDA QORAALKAAN WAXAA ISKA LEH SOAMALI-DOCTORS
WWW.somdoc.com

Calaamadahaan khatarta ah haddii aad isku aragto xiliga uurka isbitaal ka gaar!

Haddii aad qabto ama la kulanto mid ka mid ah calaamadahan hoos ku xusan isbitaalka gaar:

Calaamadaha Khatarta" ah waxaa ka mid ah:

• Xanuun joogto ah oo dhabarka hoose ah
• Wax dhiig ah ama xinjiro ah oo farjiga ka imaada
• Is beddel ama kordhid waxa ka soo baxa farjiga
• Ibida "madheerta" oo buqda ama dillaacda
• Majuujin ama "kor u dhifasho ilmaggaleenka"
• Cunugga oo dhaqaaqiisu caadi ka yaraado
• Qandho
• Matag iyo/ama shuban isku xig-xiga
• Xanuun markaad kaadshayso
• Suuxdin iyo siririd
• Madax-xanuun
• Indho-madoobaad
• Wax kastoo kaloo khalad u muuqda

FG: XUQUUQDA QORAALKAAN WAXAA ISKA LEH SOMALI-DOCTORS

WWW.SOMDOC.COM

Adigoon kaniini isticmaalin si fudud iska dawee madax xanuunka

Dhibaatada Paracetamol iyo Panadol-ka
Paracetamol-ka waa daawada ugu badan dunida ee loo isticmaalo qandho jabinta iyo madax xanuunka.
Barashtimoolka "Paracetamol" wuxuu la mid yahay daawooyinka kale oo waxyeello caafimaad wuu leeyahay inkastoo ay yar tahay laakiin haddii la badsado wuxuu keenaa dhibaatooyin halis ah oo ay ka mid tahay inuu beerka dhaawac gaarsiiyo ama howlgab ka dhigo, qofkane u dhinto.

Sababta aand maanta Paracetamol-ka ugu hadlayo waxay tahay in dadka qaar ay aaminsan yihiin in uusan wax dhibaato lahayn sidaas darteedna joogto loo caadeestay in la qaato oo ay dhici karto in maalintii la qaato tiro aada u badan oo qofta naftiisa halis galin karto.

Waxaan rabaa in qof kasta uu rumeysan yahay in aysan jirin daawo aanan waxyeello lahayn "side effects" haba kala darnaadaanee, laakiin haddii daawada qadartii loogu talagalay in ka badan laga qaato dhib la hubo ayay keentaa.

Waxaa la hubaa haddii aad maalin gudaheed aad qaadatid in ka badan 4000 mg in beerka uu dhaawac gaarayo, taasoo u dhiganto 8 xabo oo kaniiniga 500 mg ah.
Sidaas darteed dad baa u isticmaala in daawadaan ay isku dilaan iyagoo ka liqa tiro badan.

Markasta ku dadaal in aad raacdo talada dhakhtarkaaga oo aadan naftaada halaajinin, haddii aad leedahay madax xanuun joogto ah ama xanuun kalaba la xirr dhakhtarkaaga si daawooyin kala duwan laguu siiyo, halkaan ka akhriso qoraal ku saabsan xanuun baabi'yiyaasha, waxa ay ku kala duwan yihiin, waxyeellada ay keenaan iyo waxa ay ka samaysan yihiin:http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,773.0.html

Waxyaabaha kale oo uu keeno paracetamoolka la badsado waxaa ka mid ah, wareer, kaadida oo yaraato, sokorta oo dhacdo, kilyaha oo dhaawacmo ama howlgabo iyo jirka oo sumoobo.

Hadduu qofka la kulmo dhibaatooyinkaas waa in si dhakhso ah lagu geeyo isbitaalka qeybta degdegga ah si looga dhaqo daawada, haddii 24 saac ka soo wareegato wax ka qabasho ma lahan.

Dhibaatada ugu badan ee loo isticmaalo paracetamol waa "madax xanuunka", halkaan ka akhriso qoraal ku saabsan noocyada madax xanuunka:http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,298.0.html

Si dabiici ah u daawee madax xanuunka
Waxaan rabaa labo talo oo la tijaabiyay oo faa'ido laga helay in aan halkaan ku sharxo oo madax xanuunka daawo u ah, kagana maarmi doontid kaniiniyada ad qaadan jirtay.

• Ku daawaynta saliid macsarada: Waxaan tijaabo ahaan u arkay muddo badane aan soo diraasaynayay, dad badane wax looga gartay saliid macsarada, waxay aad ugu roontahay madax xanuunka ka dhasha fakarka, daalka, culeeska nolosha iyo shaqada joogtada ah, waxay joojisaa kana hortagtaa madax xanuunka loo yaqaano 'tension headache', waxayna siyaadisaa foojignaanta iyo wax fahmidda dhakhsada ah khaas ahaan u roon tahay ardayda ku jira xilliyada imtixaanaatka.
  Qaabka ugu waxtarka badan ee loo isticmaalo waa in saliidda aad madaxa ku shubatid habeenkii marka aad jiifsanayso, waa in qadar ku filan tintaada oo aad basada ka dareentid ku shubataa madaxa, kadibne aad maro kula xirtid sidaasne aad ku jiifsataa, xiritaanka waxay ka ilaalinaysaa saliidda in joodariga iyo barkinta aysan kaa gaarin, waxay kaloo saliida siinaysaa huur iyo kulayl ku filan in ay basada ka gudubto oo waxtar u yeelato.
  Subaxii marka aad ka soo toosto iyo maalintaa oo idilba waxaad dareemi doontaa ilaahay idinkiisa isbadal aadan weli horay u arag oo xaga firfircoonida, foojignaanta iyo madax xanuun la'aan iyo welwel yari, haddii aad ka mid tahay dadka maskaxdooda aadka uga shaqeysiiya ama howlo culus qabto ama ku jira shaqo stress leh, daawadaan waad ka faa'idi doontaa ee ku dadaal, iska hubi saliid macsarada aad isticmaalaysid in ay tahay mid saafi ah.
  Saliid macsarada waxay kaloo leedahay faa'idooyin badan oo aan la soo koobi karin ee ka akhriso halkaan: http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,3195.0.html
• Isku daawee Sanjabiilka: wuxuu ka mid yahay geedaha dhifka ah ee cilmibaarayaasha isku raaceen inuu u roon yahay madax xanuunka, sanjabiilka oo shaaha lagu karsado, cunnada lagu garsao ama sidiisa loo isticmaalo waxay joojisaa madax xanuunka, ka hortag ahaane waa loo isticmaalaa, waxaa jirto shirkad ka samaysa capsule oo xanuun baabi'ye ahaan loo adeegsado, waxay cilmibaarayaasha sheegaan 250 mg oo sanjabiil ah inuu awood ahaan u dhigmo 400 mg oo kaniiniga "Ibuprofen" oo aad loogu isticmaalo xanuunada, waxay kaloo cilmibaarayaasha sheegaan haweenka aadka u istcmaalo sanjabiilka in aysan la kulmi xanuunka caadada sidaas awgeedne daawo ahaan loogula dardaarmaa in sanjabiil ay haweenku isitcmaalaan xilliga caadada u soo dhawdahay si xanuunka ay uga hortagaan, halkaan ka akhriso qoraal ku saabsan xanuunka caadada:http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,2154.0.html

Ku dadaal in aad cunnooyinka dabiiciga ah ee daawada laga helo in aad ku dadaasho, annagane waxaan diyaar kuula nahay in aan wixii talo ah aan kaaga caawino arrintaas,


FG: XUQUUQDA QORAALKAAN WAXAA ISKA LEH SOMALI-DOCTORS 
WWW.somdoc.com

Ciladda Shakiga iyo waswaaska!

Shakiga badan iyo waswaaska waxaa caafimaad ahaan loo yaqaanaa "Obsessive Compulsive Disorder" tan oo lagu macneeyo Ciladda Qofka Maskaxda Uga Taagan Oo sidoo kale loo yaqaan: OCD
Ciladda qofka maskaxda uga taagan (OCD) waa nooc ka mid ah wallaaca.
Haddii aad qabto OCD, oo aad qabtid, fakar soo noqnoqda oo murugo leh ee loo yaqaan walwal taagan.
Waxaad si soo noq-noqota isku daydaa isla wixii si aad isugu daydo in uu fakarka ku daayo. Tallaabooyinka soo noq-noqda waxaa loo yaqaan kuwo aad ku khasban tahay.
Tusaale ahaan fakarka kugu taagan waxaa uu noqon karaa cabsi aad ka qabto jeermiska ama cabsi aad ka qabto in lagu xanuujiyo.
Waxyaabaha aad ku khasban tahay in aad sameyso ayaa waxaa ka mid ah gacmahaaga oo aad si joogto ah u dhaqdo, in aad wax tiriso, alaabta oo aad iska eegto ama nadiifiso.
Tusaale ahaan waxay aad uga muuqataa dadka weysada dhib kala kulmo oo ka shakiya in dhowr jeer ay xubnahooda dhaqaan iyagoo aamisan in weli weysada aysan sax ahayn oo meelo jirka ka mid ah sidii la rabay loo dhaqin.
Waxaa ka mid ah salaada markii la xiranayo oo iyadane ay qofka inuu niyeystay iyo in kale ay dhib ku tahay taasoo keeni karto in salaadda dhowr jeer xirto.
Waxaa ka mid ah in qofka uu wax kasto inuu tiriyo jecel yahay oo meel hadduu soo galo wixii is leh inuu tiriyo ama wixii tirsami karaba inuu tiriyo ama lacag tiris ha ahaato ama wax kalaba.
Waxaa kaloo ka mid ah in wixii isleh uu jecel yahay qofkaani inuu isku aadiyo, haddii kale niyadda uma dagayso sida mathaln wax isku midab ah in aysan is raacin oo kale, sida ka muuqato sawirkaan hoose:

Haddii aan la daaweyn, OCD waxay la wareegi kartaa qaab nololeedkaaga.
Dadka wax darsa waxay ku fakaraan in dadka qaba OCD aysan maskaxdooda si fiican u shaqeynin.
Badanaa reerka ayaa isu gudbiya. Caadi ahaan waxay calaamaduhu billawdaan carruurnimada ama xilliga qaangaarka.
Caadi ahaan waxaa waxtar leh daawooyinka iyo nidaamka daaweynta ee isku jira.

---

In aad la kaashato xanuunkaaga takhtar ku taqasusay cudurrada maanka waa muhiim si uu kaaga taakuleeyo dhibka aad daeemeyso.
daaweyntu waa 3 nooc, mid waa daawada kaniiniga ah (medication), midna waa dabciga oo la badalo (Cognitive behavioral therapy), midna waa (Psychotherapy).

In labada qeyb oo ugu korreysa la isla isticmaalo waa midda ugu muhiimsan daawenta cilladaan.
Tusaale ahaan: Dabciga badalidda ayaa waxaa loo sameeyaa qaab ah in qofka lagu dhaliyo ama lagu qasbo xaalad ka mid ah xaaladaha uu dhibsanayo oo ku abuurayso cillad ku taagan taasoo si tartiib ah loogu booriyo qofka in uu is xakameeyo una adkeysto sida ugu saxsan oo uga jawaabi lahaa cillada maskaxda kaga taagan.

---

Xanuunnada noocaan ah waxay u baahantahay in aad la kulanto takhtar oo aad la fadhiisato ee in aad internetka kala sheekeysato wax saa u sii weyn kugu saacidi mayso maxaa yeelay xanuunkaan daawentiisu waxay u baahantahay wada fadhiisasho iyo isla dhaqmis.
Takhaatiir ku taqasusay cuduradaan waa laga helayaa dalka oo way joogaan inkastoo aysan ku badneyn.
FG: XUQUUQDA QORAALKAAN WAXAA ISKA LEH SOMALI DOCTORS
WWW.SOMDOC.COM

Baro Sidee u hagaajin kartaa caafimaadka kiliyahaaga?

Kilyaha waa xubno muhiim ah jirka, qofka bini-aadanka la aantood ma helo karo caafimaad buuxa.

Kilyaha waxay jirka u taraan waxyaabo badan oo aan halkaan lagu soo koobi karin laakiin waxaa ugu muhiimsan kuwaan:
1- Qashi-saarka: kilyaha waxay sameeyaan kaadida iyadoo ay raaciyaan wixii qashin ah oo jirka dhibi kara in ay ka saaraan, caafimaadka wuxuu ku jiraa in qofka qashin-saarka kilyahiisa in ay sarrayso.
2- Isku-dheellitirka dareeraha jirka: Markuu qofku ooman yahay, kaadidiisa way yaraataa, markuu biyo ka dhargane kaadidiisa way badataa, dheecaanka jirka ku jiro waxa uu leeyahay macdan muhiim u ah oo ay kilyaha ka ilaaliyaan in ay kaadida soo raacaan, waana in cabbirka waxyaalahaas aynan is badalin hadduu qofka uu biyo cabo iyo hadduu ooman yahayba.
3- Kontroolidda dhiig-karka: kilyaha waxay ka qeyb qaataan oo muhiim u yihiin sidii cadaadiska dhiiggaaga ay u kontrooli lahaayeen oo waxay ka ilaaliyaan dhiig-karka ama in dhiiggu oo kaco, waxay soo daayaan dheecaanno dhiigga kor u qaadi karo ama hoos u dhigi karo iyadoo ku xiran xaaladda aad ku sugan tahay.
4- Ka hortagga dhiig-yarida: kilyaha waxay kaloo ka qeyb qaataan in dhiigga ay sare u qaadaan iyagoo soo daaya dheecaanno la shaqeeyo dhuuxa lafta si loo soo saaro birta iyo unugyada cas oo jirka u baahan yahay, hadduu qofka ay kilyaha fadhiistaan waxaaa ku dhaco dhiig-yari.
5- Kontroolidda kaalsiyamka, vitamiin d-ga iyo hormoonno kalaba: kilyaha waxay kaloo kontroollaan oo ay jirka u habeeyaan ka faaidaysiga waxyaabo badan oo ay ka mid tahay maadada kaalsiyamka loo yaqaanno oo lafaha dhismahooda ka qeyb qaadato iyo fitamiinada qaar sida vitamiin d-ga oo haddii la waayo uu qofka ku dhici karaan lafo-burbur.

Qof kasta wuxuu ilaahay ku abuuray laba kilyood inkastoo ay dhacdo in dadka qaar ay hal killi ku dhalan karaan, waxayna ku jiraan qeybta feeraha ka hooseyso ee dhinaca dhabarka xigta, meelo kalane way ku jiri kartaa taas oo aan ahayn mid dabiici ah.

haddii labada kilyood mid fadhiisato ama howlgabto, hal mid qofka wuu ku noolaan karaa wayna qaban kartaa howsha midda kale, markuu qofka kilyahiisa ay howl-gabaan macnaheeda waxay tahay labada kilyood ma shaqaynayaan wuxuuna u baahnaanayaa in kilyaha badalkooda mashiin in lagu xiro jirka ka soo saaro qashinka iyo sunta, wuxuuna qofka u baahnaanayaa in kilyahiisa si joogto ah loo dhaqo ama in kilyaha laga badalo.

Halkaan ka akhriso qoraal ku saabsan: Howlgabka kilyaha: http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,1750.0.html
Halkaane ka akhriso qoraaal ku saabsan kaadi-saarista ama kilyo-dhaqista: http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,1437.0.html

Sidaa awgeed ahmiyadda ay kilyaha jirka biniaadanka u leeyihiin iyo halista haddii ay howlgabaan, waxaa muhiim ah in qofka uu ku dadaalo sidii ay kilyahiisa caafimaad buuxa u heli lahaayeen inta uu noolyahay iskane ilaaliyo waxyaabaha halista ah oo dhaawici kara kilyaha.
1- Kilyaha waxa ugu horreeya oo dhaawac gaarsiiya waa fuuq-baxa ama oonka siyaadada ah sidaa darteed waxaa lagula taliyaa qofka in caafimaadka uu ku jiro inuu biyo caadi ah caadaysto siduu u cabi lahaa maalintiiba 8 koob oo biyo ah, weliba isagoo billaabayo subaxa hore.
tani waxaa ka mid ah inuu qofka badsado cunista cunnada ama khudaarta biyaha ku badan tahay sida qaraha, ananaaska, cinabka iyo wixii la mid ah.
2- Midda xigta oo kilyaha wax gaarsiisa waa haddu qofka uu leeyahay xanuun caabuq kilyaha oo uusan qofka iska daaweynin kuna raagay, fadlan halkaan ka akhriso qoraal ku saabsan xanuunkaas: http://somalidoc.com/smf/index.php/topic,3237.0.html
3- Midda ku xigta waa haddii aad qabtid xanuun kilyaha saameeyo kuwaas oo ugu badan dhiig-karka, sonkorowga, cagaarshowga, wadna xanuunka, taladu waa in aad xakamaysaa xanuunadaas adigoo raaca talooyinka takhtarkaaga, joogtane u qaato daawada laguu qoray, kilyahagaane si joogto ah aad u baartid heerka shaqada ay marayaan iyo in aad halis ugu jirtid in kilyahaaga ay fadhiisan rabaan.
4- Midda ugu dambeyso waa in aad iska ilaalisid in aad qaadatid ama soo gadatid daawo aanan kuu qorin takhtar, daawooyin badan oo waxaa jiro aanan u roonayn kilyaha, weliba qasab ay tahay in laga ilaaliyo dadka qaba xanuunada kilyaha dhaawici kara, fadlan la soco takhtarkaaga, kana fakar in aad daawo halis kilyahaaga ku ahayn aad u qaadan lahayd.
5- Iska ilaali cunista mukhaadaaraatka iyo maandooriyayaasha kilyaha saameeyo sida qaatka, sigaarka, khamriga iyo wixii la halmaalaba.

shantaa talo haddii aad qaadatid waxaad ka badbaadi doontaa ilaahay idinkiisa sababaha ugu waaweyn ee keeni karo howlgabka kilyaha.
haddii aad caafimaad qabtid, sanadkiiba mar iska baar kilyaha adigoo iska qaada dhiig lagu ogaado shaqada kilyaha.
dad badan ayaa si qaldan u fahansan in computer la isi saaro oo uu sheegi karo in kilyaha ay shaqeynayaa, taasi wax ka jiraa ma jiraan, kumbuyuutarka waxuu sheegaa kaiya haddii kilyaha ay nabar ama buro ama barar ay leeyihiin ama dhagax uu ku jiro laakiin inay shaqeynayaa iyo heerka ay marayaan shaqo kuma lahan, taasi safiican u dhuux.

Waxaa jiro talo guud oo ugu dambeysa oo caafimaadka u roon oo ah in aad jimicsi joogto ah samaysid, in cunno isku-dheellitiran aad qaadatid iyo in aad miisaankaaga xakamaysid.

Fadlan badso cunnada faaida u leh kilyaha khaas ahaan kuwa ay ku yartahay maadada bootaasiyamka iyo foosfaytka sida kabbejka, tuunta, basasha, barbarooniga, tuffaaxa, cinabka, qaraha, saliid saytuunka, ukunta qebteeda cad, gallayda iyo kalluunka.
Intaasba waxaa ku jirto maadooyin kilyaha ku caawiyo qashin saarka iyo howlaha kale ay qabato.

FG: XUQUUQDA QORAALKAAN WAXAA ISKA LEH
SOMALI DOCTORS 
WWW.somdoc.com